رنگ زدايي و تجزيه برخي از رنگهاي نساجي توسط پرتوي گاما
چكيده
صنعت نساجي براي مدت مديدي بعنوان يكي از بزرگترين استفاده كنندگان
آب و يكي از عظيمترين صنايع آلاينده بشمار آمده است. پساب انتشار
يافته بوسيله صنعت نساجي شامل مواد رنگي نسوز، مقاوم و سمي با غلظت
زياد ميباشد. اكثر رنگهاي نساجي غير قابل تجزيه ميباشند، بنابراين
فرآوري موثر پسآبهاي رنگي توسط پروسههاي معمولي حاصل نشده است. بر
اين اساس، پرتوافكني يونيزه بعنوان پروسهاي نويد بخش براي فرآوري
پسآبهاي رنگي نساجي مد نظر قرار گرفته است.
در اين مطالعه، امكان استفاده از اشعه گاما براي تجزيه و يا رنگ
زدايي رنگهاي راكتيو در آب مورد بررسي قرار گرفته است. دو رنگ مختلف
راكتيو (راكتيو مشكي 5 و راكتيو آبي 15) در محلولهاي آبي و در مقادير
0.1–15 kGy و نرخ 0.14 kGy/h تخت روال پرتوافكني قرار گرفتند. تغيير
طيف جذب، pH ، نياز شيميايي اكسيژن (COD) و ميزان رنگبري (درصد
كاهش در چگالي نوري) در حضور هوا و H2O2 مورد بررسي و اندازهگيري قرار
گرفتند.
نوارهاي جذب در 664، 640، 340، 260 نانومتر و 596، 392، 312 نانومتر
براي رنگهاي راكتيو مشكي 5 و آبي 15، با افزايش ميزان پرتوافكني، بشدت
كاهش يافتند. ميزان رنگ زدايي هر محلول رنگ با مقدار پرتوافكني به نظر
به ميزان 100% براي محلولهاي رنگي با غلظت كمتر (ppm50)
بوده است. ميزان رنگبري كامل در 1 و 15 kGy، براي رنگهاي مشكي 5 و آبي
15 بترتيب محقق گرديد. pH محلولهاي مشكي 5 و آبي 15 از 15/6 و 98/6 به
40/3 و 68/3 با مقداري پرتوافكني، تنزل يافت. كاهش نياز شيميايي
اكسيژن براي تمام محلولهاي رنگي در 1 و 15 kGy براي رنگهاي مشكي 5 و
آبي 15، تقريبا 80- 76% تخمين زده شده است. كاهش نياز شيميايي
اكسيژن و تغييرات pH براي تمامي محلولهاي رنگي بطور مشابه با يكديگر
اندازهگيري شد.
تركيه يكي از بزرگترين صادركنندگان منسوجات ميباشد و بر اين اساس،
ضايعات حاصل شده از صنعت نساجي تاثير شگرفي را بر روي محيط زيست بجاي
ميگذارد. پساب انتشار يافته بوسيله اين صنايع شامل ماده رنگي مقاوم
سمي با غلظت بالا ميباشد. پديده دفع پساب صنعت نساجي به يك نگراني
محيطي جدي در بسياري از كشورها تبديل شده است. غالب رنگهاي استفاده شده
در صنعت نساجي قابليت بازيافت در محيط را ندارند، بنابراين، فرآوري
موثر پساب مواد رنگي را نميتوان بوسيله پروسههاي معمولي انجام داد.
مطالعات اوليه نشان داده است كه اغلب مواد رنگي، به هنگامي كه در معرض
پرتوافكني يونيزه قرار ميگيرند، تغييراتي در زمينه سفيدگري و رنگ را
تجربه خواهند نمود. پرتوافكني يونيزه را ميتوان بعنوان يك روال اميد
دهنده براي فرآوري پسابهاي رنگي منسوجات بحساب آورد، چرا كه تاثير
پرتوافكني در محلول آبي، جاييكه مولكولهاي رنگ بصورت موثر بوسيله
محصولات اوليه تشكيل شده از راديوآناليز (پرتوكافت) آب تجزيه ميشوند،
تشديد خواهد شد.
در اين مقاله رنگبري و تجزيه رنگهاي راكتيو در محلولهاي آبي توسط اشعه
گاما به نمايش گذاشته شده است. محلولهاي رنگ، بسادگي توسط اشعه گاما
رنگ زدايي ميشوند، خصيصهاي كه ممكن است بعنوان يك مقوله نويد دهنده و
اميد بخش براي فرآوري پسابهاي رنگ منسوجات در نظر گرفته شود. امر رنگ
زدايي و تجزيه پسابهاي نساجي را قطعا ميتوان انجام داد، اما ميزان
چنين فرآيندي ضرورتا با توجه به انواع آلايندهها متغير خواهد بود.
تخريب اسكلت يا چارچوب مولكول رنگ يا رنگ زدايي و تجزيه رنگهاي راكتبو
در محلولهاي آبي را ميتوان با بكارگيري اشعه گاما بتنهايي و يا با
استفاده از اشعه گاما همراه با محلولهاي رنگ آبي كه حاوي
H2O2،، در دوز پايين، ميباشد، انجام داد.
