كمپلكس مس
(II) سه تايي جديد سيتوتوكسيك (داراي خاصيت مسموميت سلولي) جديد از
1 و 10 ـ فنانترولين و L ـ ترئونين با فعاليت نوكلئاز DNA
خلاصه
در اين
مطالعه نسبت به سنتز و تعيين ساختار يك كمپلكس مس (II) سه تايي جديد
[Cu(phen)(L-Thr)(H2O)](ClO4) (phen = 1 و 10 ـ فنانترولين، L-Thr = L ـ ترئونين)
اقدام شده است. اين كمپلكس در يك سيستم تريكلينيك با گروه فضايي و سنتز شد. مركز
مس (II) در يك هندسه هرم مربعي واپيچيده قرار گرفته است. اين كمپلكس در غلظت 6-10
مول بر ليتر، در برابر خط سلول سرطان خون انسان 60 ـ HL و خط سلولي سرطان معده
انسان SGC-7901 اثرات سيتوتوكسيك قوي را با سرعتهاي بازدارندگي بيش از 90% نشان
ميدهد، اما براي خط سلول سرطان كبد انسان BEL-7402 و خط سلول سرطان ريه با سلول-
غير- كوچك انسان A-549 اثرات مشخص كمتري مشاهده شده اس. بر اين مبنا، مشاهده شده
است كه اين كمپلكس بوسيله كيليت شدن مياني با DNA تشكيل پيوند ميدهد و باعث
شكافتگي br322 dna در حضور آسكوربات ميشود.
كلمات كليدي:
كمپلكس مس، خاصيت سميت سلولي، به هم پيوستن DNA، شكافتگي DNA
كمپلكسهاي
مس حاصل از 1 و 10 فنانترولين و مشتقات آن از اهميت زيادي برخوردارند زيرا آنها
فعاليتهاي بيولوژيكي متعددي از جمله فعاليتهاي ضد توموري [1]، ضد كانديدايي [2]، ضد
ميسو باكتريايي [3] و ضد ميكروبي [4] و غيره را از خود نشان ميدهند. علاوه بر اين،
توجه مهمي معطوف به كاربرد كمپلكسهاي فنانترولين به عنوان عوامل كيليت ساز DNA و
به عنوان نوكلئازهاي مصنوعي شده است [8-6]. بر اين مبنا، كاملا مشخص شده است كه بيس
(1 و 10 فنانترولين) ـ مس (II) در حضور تيول و هيدروژن پروكسيد فعاليت شكافتگي
مناسب DNA را از خود نشان ميدهد [9]. اين تركيب به صورت غير كووالانسي و با حداقل
شيار با DNA پيوند تشكيل ميدهد و با H2O2 واكنش داشته تا گونههاي فعالي ايجاد
نمايد كه منجر به برش رشته DNA ميشوند [12-10]. اخيرا، نوع جديدي از ليگاند با دو
فنانترولين كه بر روي كربن C2 و C3 آنها به وسيله يك بازوي انعطافپذير كوتاه به
نام كليپ ـ فن (Clip-Phen) پل زده شده، توسط مونير و همكارانش [15-13] تهيه شده و
كمپلكسهاي مس مربوط به آنها DNA را بهتر از [Cu- (Phen)2] در حضور احيا كنندهها و
هوا از هم ميشكافد. علاوه بر اين، چند كمپلكس مس (II) سه تايي با پايههاي
هتروسيكلي نظير 1 و 10 فنانترولين و مشتقات آن، كه در حضور ليگاندهاي كمكي (ثانوي)
قادر به كيليت شدگي مياني/ پيوند با DNA هستند، تهيه شده و خواص آنها تعيين گرديد.
اين كمپلكسها تحت شرايط فيزيكي در حضور يك احيا كننده يا تشعشع UV يا نور مرئي با
DNA بصورت موثري پيوند داده و DNA را ميشكافد [18-16].
آمينو اسيدها
واحدهاي ساختاري بازي پروتئينها هستند و بر اين مبنا گزارش شده است كه بعضي از
كمپلكسهاي مس آمينو اسيدها، نوكلئاز مصنوعي و يك نوع عمل ضد توموري قوي را از خود
نشان ميدهند [20-19]. در اين متن، ما هدف خود را بر روي توليد كمپلكسهاي مس (II)
سه تايي از فنانترولين با آمينو اسيدها متمركز نموده و عمل شكافتگي DNA توسط آنها و
همچنين ميزان سميت سلولي را در محيط آزمايشگاهي مورد بررسي قرار داديم.
در اين
مطالعه، يك كمپلكس سه تايي مس (II) جديد از 1 و 10- فنانترولين با L – ترئونين تهيه
شده و ساختار آن تعيين گرديد. اين كمپلكس در برابر خطوط سلولي توموري HL-60 و
SGC-7901 اثرات مسموميت سلولي شديدي را در محيط آزمايشگاهي نشان ميدهد و در اغلب
غلظتهاي تجربي از سيسپلاتين قويتر است. بر اين مبنا، نشان داده شده است كه اين
كمپلكس با DNA كي ليت شده و در حضور آسكوربات با راديكالهاي هيدروكسيل، بعنوان
گونههاي فعال، pBR322 DN را به نحو موثري از هم ميشكافد. وارد كردن L-Thr در
كمپلكس مس به برهمكنشهاي انتخابي بالقوه با DNA منجر شده و سبب تغيير عمل نوكلئاز
سيستم Cu-phen و نيز مسموميت سلولي آن نسبت به خطوط سلولي توموري ميشود.
